Πόσο λογικοί είμαστε; Πόσο εμπιστευόμαστε τις αισθήσεις μας; Η αλήθεια είναι πως και μόνο το γεγονός ότι είμαστε άνθρωποι μας κάνει να βρισκόμαστε συνεχώς υπό την επίδραση γνωσιακών διεργασιών που δυστυχώς διαστρεβλώνουν τη σκέψη, επηρεάζουν τις πεποιθήσεις, τις αποφάσεις και τις κρίσεις που λαμβάνουμε κάθε μέρα. Από το τι ρούχα θα φορέσουμε το πρωί μέχρι το ποιες ενέργειες θα κάνουμε ώστε να είμαστε αποτελεσματικοί στην εργασία μας και πώς θα συμπεριφερθούμε στις προσωπικές μας σχέσεις. Κάποιες αποφάσεις που παίρνουμε έχουν αντίκτυπο και στο κοινωνικό σύνολο, όπως για παράδειγμα αν θα αφήσουμε σκουπίδια στην παραλία μέχρι και στο τι θα ψηφίσουμε στις εθνικές εκλογές. Για να μάθουμε περισσότερα σχετικά με το θέμα μαθητές/-ήτριες της Γ’ Λυκείου και εκπαιδευτικοί του σχολείου μας επισκεφθήκαμε στις 15 Μαΐου 2023 το Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (Μ.Ι.Θ.Ε.) του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στην Πανεπιστημιούπολη με σκοπό να συναντήσουμε τη Δρ. Γιούλη Φωκά-Καβαλιεράκη.
Εκεί, πραγματοποιήθηκε διάλεξη κατά την οποία συζητήθηκαν μύθοι για τον εγκέφαλο, όπως αν «Χρησιμοποιούμε μόνο 10% του εγκεφάλου μας». Στη συνέχεια δόθηκε ο ορισμός της ψυχολογίας και κάποια ιστορικά στοιχεία. Αναφέρθηκαν οι σύγχρονες επιστήμες που μελετούν τον εγκέφαλο, τη νόηση και τη συμπεριφορά. Παρουσιάστηκαν γνώστες αντιληπτικές πλάνες, γνωσιακές προκαταλήψεις-μεροληψίες (cognitive biases) και ευρεστικές (heuristics), με σκοπό την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς του τρόπου λήψης αποφάσεων. Τέλος, έγινε σύνδεση όλων των παραπάνω με τη Σύγχρονη Θεωρία της Εξέλιξης.
Μερικές πληροφορίες
Αντιληπτικές πλάνες: κατάσταση όπου η αντίληψη, η μνήμη ή η κρίση υπόκειται σε λάθη. Τα λάθη αυτά συνιστούν μια διαφορά ανάμεσα στην υποκειμενική εμπειρία (αυτό που νομίζουμε ότι είναι) και την πραγματικότητα (Schacter et al., 2012).
Heuristics: απλοί νοητικοί μηχανισμοί που βοηθούν στην αποτελεσματική επίλυση προβλημάτων.
Cognitive bias: συστηματικοί μη ορθολογικοί τρόποι ερμηνείας ερεθισμάτων & πληροφοριών.
Σύνδεση με τη Σύγχρονη θεωρία της Εξέλιξης: ενδεχομένως σε παλαιότερους χρόνους διαμορφώθηκαν ως προσαρμοστικοί μηχανισμοί επιβίωσης σε δύσκολες συνθήκες, προστατευτικοί μηχανισμοί από πιθανές αποτυχίες και τρόποι ερμηνείας ανεξήγητων για το ανθρώπινο μυαλό γεγονότων. Χρησίμευσαν και χρησιμεύουν ως μέσα ταχείας εγκεφαλικής επεξεργασίας πληροφοριών και λήψης γρήγορων αποφάσεων όταν το επιβάλλουν οι συνθήκες (για παράδειγμα κάτω από έντονο στρες) καθώς και ως μέσα ανεύρεσης συντρόφου και εγκατάστασης συλλογικών σχέσεων.
Επιπλέον πληροφορίες: Για όποιον ενδιαφέρεται, η online εγκυκλοπαίδεια Wikipedia ή το διαδραστικό αρχείο της Wikimedia Commons διαθέτουν πλήρη καταγραφή των cognitive bias
The Cognitive Bias Codex (wikimedia.org)
Στη συνέχεια βρεθήκαμε το τμήμα Βιολογίας του ΕΚΠΑ και το Μουσείο Ζωολογίας. Πραγματοποιήθηκε ξενάγηση στο μουσείο ζωολογίας και επίσκεψη στο χώρο των πειραμάτων με θαλάσσιους οργανισμούς, όπου παρουσιάστηκε η πειραματική μεθοδολογία η οποία εφαρμόζεται για τη μελέτη της μνήμης και της μάθησης των χταποδιών.
Ευχαριστούμε θερμά τους υπευθύνους του Τμήματος Μ.Ι.Θ.Ε. και του Βιολογικού για τη φιλοξενία τους και για τις εξαιρετικές διαλέξεις και ξεναγήσεις τους.
